Emerson, Lake & Palmer - "Brain Salad Surgery"

Album Brain Salad Surgery powstał w 1973 jako najbardziej ambitne przedsięwzięcie zespołu Emerson, Lake & Palmer (w skrócie ELP), nagrywane częściowo w ich własnym studiu i pod egidą nowo założonej wytwórni Manticore Records, co dawało zespołowi pełną kontrolę artystyczną. Kluczowym impulsem była współpraca z tekściarzem Peterem Sinfieldem (wcześniej związanym z King Crimson), który nadał materiałowi bardziej literacki, konceptualny charakter. Płyta powstawała w atmosferze technologicznego eksperymentu i rosnących napięć wewnętrznych, a jej futurystyczna estetyka została podkreślona przez słynną oprawę graficzną H. R. Gigera.

Płyta od zawsze budzi dużo kontrowersji - jedni ją kochają, inni nienawidzą - niewątpliwie nie jest to album dla każdego, od czego chyba najlepiej zacząć. Brytyjskie trio proponuje tu - jak na standardy rockowe - niesamowicie złożoną i skomplikowaną muzykę, korzystając z licznych środków wyrazu, dobrze wpisujących się w koncepcję rocka symfonicznego i maksymalizmu. Ciągle coś tu się dzieje i niełatwo za tą muzyką nadążyć, niektórym może się ona wydawać wręcz przekombinowana, pretensjonalna i bombastyczna. Nie zgadzam się z tymi opiniami i w tej recenzji chciałbym się z nimi skonfrontować.

Płycie przede wszystkim zarzuca się przerost formy nad treścią, pretensjonalność i nadmiernie eksponowaną wirtuozerię muzyków. Pierwsze dwa sformułowania potrafią być wytrychem do zobiektywizowania własnego zdania i często są używane czysto subiektywnie. ELP posługiwało się tu pompatyzmem jako środkiem wyrazu, użyło go z dużym smakiem, bez nadmiernej powagi. Jeśli chodzi o rzekomą "nadmierną wirtuozerię" - na albumie można usłyszeć wymagającą technicznie grę muzyków, lecz z założenia nie jest to ozdobnik lub pole do popisu, ale środek wyrazu, na który, z uwagi na swoje umiejętności, muzycy mogli sobie pozwolić. W żadnym momencie intensywna i szybka gra muzyków nie przykrywa np. braku pomysłowości i kreatywności, jest wręcz na odwrót - pozwala na jej ekspresję i jeszcze więcej szalonych eksperymentów. Świetnie słychać to w "Toccacie" - najbardziej eksperymentalnym utworze z płyty. Jest to adaptacja klasycznej kompozycji, konkretnie IV części I koncertu fortepianowego Alberto Ginastery. I bynajmniej nie jest to zagranie nuta w nutę klasycznego utworu, ale z unowocześnionym brzmieniem. ELP dodało do niego eksperymenty sonorystyczne i unowocześniło język harmoniczny - "Toccata" zdecydowanie różniła się od swojego pierwowzoru i zachwyciła nawet jego autora, zazwyczaj sceptycznie podchodzącego do adaptacji swoich utworów. Z kolei 29-minutowy, podzielony na trzy części "Karn Evil 9" jest przepełniony fantastyczną grą muzyków, którzy rewelacyjnie się tu dopełniają. Wirtuozeria w żadnym wypadku nie jest tu dla samego popisu, poszczególne części świetnie do siebie pasują i w rezultacie tworzą niesamowicie inteligentnie skomponowany utwór. No właśnie - dość skomplikowany utwór, którego budowę nie każdy rozumie, stąd mogą wynikać zarzuty o rzekomą chaotyczność. Wbrew możliwym odczuciom chaosu przy pierwszych odsłuchach, całość jest jednak logicznie skomponowana. Jest jednak jeszcze jeden popularny zarzut wobec tego albumu, którego niestety nie da się obronić - chodzi o pseudo-zabawny, knajpiany utwór "Benny The Bouncer", który delikatnie mówiąc nie należy do szczytowych osiągnięć ELP. Trwa on jednak 2 minuty, więc jego wpływ na kształt albumu jest bardzo mały.

W chwili wydania album był niesamowicie nowoczesny i przepełniony eksperymentami z elektroniką. Te zestarzały się bardzo dobrze i wywarły spory wpływ na muzykę popularną. Emerson potrafił tworzyć niesamowite brzmienia, ale oprócz tego doskonale dopełniał je swoim stylem gry. Oprócz "Toccaty" i "Karn Evil 9", świetnie słychać to w wykonaniu nieformalnego hymnu Wielkiej Brytanii - "Jerusalem" z pięknym wokalem Lake'a. Całość dopełnia bardzo sprawnie napisana i ładnie zaaranżowana ballada "Still... You Turn Me On".

"Brain Salad Surgery" to jedno z najbardziej ambitnych przedsięwzięć progresywnego rocka i prawdopodobnie artystyczny szczyt ELP.

Ocena: 10/10